KÖŞE YAZARLARI

Güç savaşının ön cephesi

İran Devrim Muhafızları’na bağlı Kudüs Gücü’nün Komutanı Kasım Süleymani’nin ABD tarafından öldürülmesi Orta Doğu’da yeni bir süreç başlattı. Hacı Kasım lakaplı Kasım Süleymani sıradan bir general veya herhangi bir devlet görevlisi değildi. Çok geniş yetkileri olan ve İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’e doğrudan bağlı, dolayısıyla da sadece Hamaney’e hesap veren bir komutandı. Bu yönüyle Süleymani için İran’ın Hamaney’den sonraki en güçlü ikinci kişisiydi diyebiliriz.
***

Süleymani’nin ölümü tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de büyük yankı uyandırdı. Ülke olarak birilerini kahraman ya da hain ilan etmekte bazen çok aceleci davranıyoruz. Kasım Süleymani’nin hayatını kaybedişinin ardından da bazı çevreler ABD karşıtı faaliyetlerinden dolayı onu kahraman ilan ederken bazı çevreler de tutucu mezhepçi yaklaşımı nedeniyle hakkında olumsuz yorumlar yaptı.
***

Kasım Süleymani gibi bölgede çok derin ve komplike ilişkileri olan birini kahraman veya kötü adam olarak kesin yargılarla nitelemek doğru olmaz. Süleymani kimilerine göre kahramandır, kimilerine göre pek çok masum kişinin ölümünden sorumlu olan biri. Kimilerine göre kibar, ağır ve oturaklı biridir, kimilerine göre ise acımasız ve gaddar. Bu nedenle Hacı Kasım lakaplı Kasım Süleymani’yi tüm ilişkileri ve faaliyetleri ile incelemek gerekir.
***

İranlılar tarafından İran’ın Kılıcı olarak tanımlanan Kasım Süleymani, Orta Doğu’da ise Gölge Komutan olarak biliniyordu. Bölgede çok büyük bir gücü ve ağırlığı bulunan Süleymani Irak’tan Suriye’ye, Yemen’den Bahreyn’e, Lübnan’dan Filistin’e kadar Orta Doğu’nun pek çok ülkesinde vekil güçler eliyle etki sahibiydi.
İran’ın yurt dışı operasyonlarını yürütmekle görevli özel kuvvetler birimi olan Kudüs Gücü son yıllarda bölgede önemli bir güç elde etti. Kasım Süleymani’nin liderliğindeki Kudüs Gücü’nün etki alanı Suriye ve Lübnan’daki vekil güçler eliyle Akdeniz kıyılarından, Afganistan ve Pakistan’a kadar uzuyor. Güney’de ise Yemen’e kadar iniyor.
***

Kasım Süleymani’nin Suriye İç Savaşı’nda önemli bir rolü oldu. İran’a bağlı askeri kuvvetler ve milis güçler sahada önemli işler yaptı. İran’ın Suriye operasyonlarını yöneten Kasım Süleymani idi. Suriye Rejimi bugün ayaktaysa bunda Gölge Komutan Kasım Süleymani’nin payı büyüktür.
***

Irak’ta IŞİD’e karşı savaşta da Kasım Süleymani çok önemli bir figürdü. İran’a yakın Şii milislerden oluşan Haşdi Şabi örgütü üzerinde Süleymani’nin büyük bir etkisi vardı. İran, IŞİD’e karşı Irak’a destek verdi. Bu desteğin sonucunda da Irak’taki en önemli oyun kurucu haline geldi. İran’ın Irak üzerindeki bu nüfuzunda Kasım Süleymani’nin rolü büyüktü. Süleymani, Irak siyasetinde belirleyici bir konumdaydı.
***

Kasım Süleymani Irak’ta IŞİD’e karşı verdiği mücadeleyle, Suriye’de Esad Rejimi’ne desteğiyle ve ABD karşıtı faaliyetleriyle bazı kesimler tarafından anti-emperyalist ve kahraman ilan edildi. Fakat Orta Doğu’daki Sünni kesimler de Süleymani’yi Şii mezhepçiliği ile İran yayılmacılığı yapmak ve Sünnilere karşı faaliyet göstermekle suçluyor.
***

Gerçek şu ki Kasım Süleymani’nin IŞİD ve diğer radikal terör örgütlerine karşı verdiği mücadele takdire şayandı. ABD karşıtı faaliyetleriyle ABD emperyalizmini bölgede çok zorladı. Ancak şu da bir gerçek ki Kasım Süleymani ABD karşıtı faaliyetlerini anti-emperyalist bir amaçla gerçekleştirmedi. Zira sahadaki İran yayılmacılığı İran’ın hedefinin bölgede ABD’nin yerini almak ve güçlü bir Şii Kuşağı oluşturmak olduğunu gösteriyor.
***

Kasım Süleymani, İran’ın Neo-Pers yayılmacılığının dış politikadaki stratejisi olan Şii Hilali’ni hayata geçirmek için çaba harcıyordu. Bunda da büyük ölçüde başarılı oldu. Koyu bir Şii dindarı ve Fars milliyetçisi olan Kasım Süleymani, İran ve Şiiler için gerçek bir kahraman. Ancak ülkesi ve mezhebi için verdiği mücadele onu bölgesel veya küresel bir kahraman yapmaz.
***

Günümüzde Orta Doğu’da ABD karşıtı olan güçlerin çoğu emperyalizm karşıtı değil. Amaçları ABD’yi bölgeden çıkartmak ya da en azından zayıflatmak ve bölgede onun yerini almak. Sadece ABD karşıtı olmak, emperyalizm karşıtı olmak demek değildir. Gerçek anti-emperyalizm hem ABD’ye hem de tüm emperyalist güçlere karşı tavır koymaktır.
***

Kasım Süleymani İran için değerli bir komutandı. Orta Doğu siyasetinde etkili bir figürdü. Olmayışı İran’ı derinden etkileyecektir ama İran güçlü bir devlet geleneğine sahip olan bir ülke. Bölgedeki varlığı kişilere endeksli değil. Bir dönem sarsılsa da dış politikada yoluna devam edecektir.
Süleymani’nin ölümü Orta Doğu’yu tehlikeli bir şiddet sarmalının içine atabilir. ABD-İran gerginliğinin düşük yoğunluklu bir çatışmaya ya da geniş ölçekli bir savaşa dönüşüp dönüşmeyeceğini zaman gösterecek.
***

İran’ın Kasım Süleymani’nin intikamını almak için Irak’taki ABD üslerini vurması orantılı bir cevap olarak değerlendirilebilir. ABD’nin açıklamasına göre İran saldırısında can kaybı yaşanmadı. İran kaynakları ise 80 ABD askerinin öldüğünü belirtiyor. Ancak İran tarafından yapılan açıklama teyide muhtaç.
Diplomatik çevreler İran’ın verdiği cevabın alt perdeden olduğu ve İran yanlısı çevreleri tatmin etmeyeceği kanısında. Fakat İran restleşmeyi kontrol edilebilir noktada tutmaya çalışıyor. Bu nedenle son füze saldırılarının ardından bölgede tansiyonun aşamalı olarak düşmesi beklenebilir.
Sahada irili ufaklı çok fazla aktör ve değişken var. Krizin sönümlendiği bir noktada İran yanlısı grupların yapacağı bir saldırı tekrar yeni çatışma tehlikeleri doğurabilir. Irak’ın ABD-İran çekişmesinin ön cephesi olması Irak ve komşuları için risk oluşturuyor.
***

Türkiye hem Irak ile hem de İran ile komşu. Dolayısıyla da ateş hattının tam sınırında bulunuyor. Böylesine kritik bir süreçte diplomatik kanalların dikkatli kullanılması son derece önemli. Bölgesel çatışmalarda tarafsız, yapıcı ve mümkünse arabulucu bir rol oynamak Türk dış politikası açısından en doğru seçenek olacaktır.

YAZARA AİT DİĞER YAZILAR